Tirana shënon sot, më 17 nëntor, 82-vjetorin e çlirimit nga pushtimi gjerman. Më 17 nëntor 1944, pas luftimeve të ashpra mes forcave partizane dhe trupave gjermane, kryeqyteti shqiptar u çlirua, duke shënuar një nga ngjarjet më të rëndësishme të Luftës Antifashiste Nacionalçlirimtare.
Kjo ditë i dha fund një periudhe pushtimi të huaj që kishte zgjatur më shumë se pesë vjet e gjysmë. Shqipëria ishte pushtuar nga Italia fashiste më 7 prill 1939, ndërsa pas kapitullimit italian, në shtator 1943, kontrollin e morën forcat gjermane. Në vjeshtën e vitit 1944, beteja për kryeqytetin u bë një nga operacionet kryesore të forcave partizane. Banorët e Tiranës dhanë gjithashtu kontribut në mbështetje të luftimeve në lagjet dhe rrugët e qytetit.
Sulmi për çlirimin e Tiranës nisi më 29 tetor 1944, me urdhër të Shtabit të Përgjithshëm të Ushtrisë Nacionalçlirimtare. Operacioni, që në historinë shqiptare njihet për 19 ditët e luftimeve, përfundoi mëngjesin e 17 nëntorit.
Drejtimi i operacionit iu ngarkua Korparmatës I Sulmuese, ndërsa në drejtimin e luftimeve në kryeqytet dhe rrethinat e tij rol të rëndësishëm pati Mehmet Shehu, komandant i Divizionit I Sulmues. Përballjet u zhvilluan si brenda qytetit, ashtu edhe përgjatë rrugëve që lidhnin Tiranën me zonat përreth. Kontrolli i këtyre rrugëve kishte rëndësi për lëvizjen dhe furnizimin e forcave gjermane.
Një nga përplasjet më të rëndësishme të operacionit ishte Beteja e Mushqetasë, më 13–14 nëntor 1944. Në këtë zonë, forcat partizane goditën një kolonë gjermane që lëvizte drejt Tiranës, duke ndikuar në dobësimin e pozicioneve gjermane në fazën përfundimtare të betejës.
Brenda kryeqytetit, luftimet u përqendruan në rrugë, ndërtesa dhe pika strategjike. Gjatë sulmit përfundimtar, më 16 nëntor, forcat partizane përparuan drejt qendrës, ndërsa trupat gjermane vijonin qëndresën në ndërtesat e ministrive, pranë Bankës dhe Bashkisë.
Gjatë natës duke u gdhirë 17 nëntori, forcat gjermane të mbetura dolën nga qyteti dhe u tërhoqën drejt Vorës, për të vijuar lëvizjen në veri. Në mëngjes, Tirana ishte çliruar. Kështu mori fund kontrolli gjerman mbi kryeqytetin, pas një beteje që kishte shkaktuar humbje njerëzore dhe dëme materiale.
Çlirimi pati një kosto të rëndë edhe për popullsinë civile. Për numrin e të vrarëve dhe të plagosurve qarkullojnë shifra të ndryshme, ndaj një bilanc i saktë kërkon krahasimin e dokumentacionit historik dhe përcaktimin e zonës e të periudhës që përfshin secila përllogaritje.
Marrja e kryeqytetit ishte një hap i rëndësishëm drejt përfundimit të pushtimit gjerman në Shqipëri, por luftimet në vend ende nuk kishin përfunduar. Më 28 nëntor 1944, Qeveria Demokratike e Shqipërisë, e drejtuar nga Enver Hoxha, dhe Kryesia e Këshillit Antifashist Nacionalçlirimtar hynë zyrtarisht në Tiranë. Sipas kronologjisë zyrtare shqiptare, mëngjesin e 29 nëntorit forcat partizane hynë në Shkodër, pas largimit të trupave gjermane.
Sot, 17 Nëntori mbetet një datë e rëndësishme në kujtesën e kryeqytetit: një ditë për të përkujtuar luftëtarët dhe civilët që humbën jetën, si edhe për të njohur historinë e qytetit përmes dokumenteve, fotografive dhe dëshmive të kohës.